Shpejtësi maramendëse dhe kapërcime pindarike nëpër kryeqendrat e botës aktuale dhe me raste prapa shikuese tek tempujt muzikorë të Europës juglindore, solli Amir Xhakoviqi, pianist i vërtetë e përfaqësues model i shkollës sonë të artit muzikor në një mbrëmje nga të parat që po organizohen për të festuar 60 vjet nga çelja e Konservatorit shtetëror të Tiranës, më 15 të janarit 1962, sot Universitetit të Arteve.
Një Recital i denjë për të demostruar në tastierën e pianos, pa fjalë por thjesht e shkoqur, një rrugëtim sinjifikativ që në këtë rast është fatlum, dinjtoz dhe avancues për shkollën shqiptare të artit të kufijve të hapur.
Amir Xhakoviqi është tashmë një artist mbi të 30-tat, i afruar herët me muzikën, fillimisht në qytetin e tij Shkodrën, ku burojnë pandalë talente dhe i plotësuar më pas në klasën e sprovuar të mjeshtres së mirnjohur të tastierës, Prof. Anita Tartari, pjesë e memories historike të shkollës që po i festohet jubileu.
GjatĂ« viteve tĂ« shkollimit, qĂ« herĂ«t i paraqitur nĂ« konkurset pĂ«r pianistĂ«t e rinj si âEPTAâ nĂ« TiranĂ« nĂ« dy edicione, vlerĂ«suar me çmime, si dhe âInterational Competitionâ nĂ« PrishtinĂ« ku fitoi Ămimin e parĂ«. Gjithashtu fitoi po Ămimin e parĂ« nĂ« Cetinje tĂ« Malit tĂ« Zi, nĂ« âKonkursin e RepublikĂ«sâ.
Nëpërmjet një cikli specializues në klasat dinjitoze limitrofe të profesoratit pianistik si Boris Kraljeviç që me një recital të tijin në skenën tonë, vite më parë, na entusiazmoi të gjithëve. Më pas tek Vladimir Boshkarjov dhe Aleksandar Serdar, për të mbyllur mjeshtërizimin e tij në klasën e pianistit amerikan Alan Waiss, më 2012 në Lemmensinstituut, në Belgjikë.
Intensifikoi karierĂ«n e tij koncertore pĂ«rmes pjesmarrjes nĂ« festivale tĂ« ndryshme pianistike ku mĂ« dinjtozet janĂ« tre edicione tĂ« âF. Chopinâ nĂ« TiranĂ«, âUlta Padumâ nĂ« Pavia â Itali, âPranvera e kulturĂ«s grekeâ, âCikli koncertor i pianistĂ«ve tĂ« rinjâ nĂ« PodgoricĂ«, Stina Koncertore e Universitetit tĂ« Arteve nĂ« TiranĂ«, âKoncertet e muzikĂ«s bashkĂ«kohoreâ nĂ« PodgoricĂ«, me kuartetin ndĂ«rkombĂ«tar âJoy of Musicâ (me veprĂ«n e Olivier Messiaen), nĂ« vijim si solist me OrkestrĂ«n Simfonike tĂ« RTSH-sĂ«, si dhe njĂ« tur koncertor nĂ« Japoni.
Aktiviteti i tij solistik është spostuar këto vite nga skenat shqiptare edhe në Kosovë, Mal të Zi, Serbi, Greqi, Itali, Belgjikë e Hollandë. Ka vijuar pjesëmarrjen në workshop-e me emra të shquar mjeshtrorë si Natalia Trull, Norma Fischer, Frederic Rzewski. Kohët e fundit përfundoi studimet e doktoraturës në Universitetin e Arteve në Beograd në klasen e Prof. Aleksandar Serdar.
Përveç karrierës koncertore, Amir Xhakoviq është lektor me kohë të plotë në Universiteti e Arteve në Tiranë.
Ky prezantim âbrieflyâ i CV sĂ« protagonistit tĂ« Recitalit nĂ« mbrĂ«mjen e 6 prillit 2022 nĂ« hollin e shkalladĂ«s tĂ« hyrjes nĂ« Universitetin e Arteve, Ă«shtĂ« i domosdoshĂ«m jo vetĂ«m pĂ«r njĂ« prezantim publik tĂ« tij, por dhe pse nĂ«pĂ«rmjet rreshtave numĂ«ruese tĂ« njĂ« jete dedikuar bukur fort muzikĂ«s, evidentohet aliazhi qĂ« pĂ«rbĂ«n suksesesin profesional, nĂ« rastin tonĂ«, kur subjekti i pĂ«rshtatet gjatĂ« regjimit klasĂ« â skenĂ«, edukim shkollor rezultativ nĂ« maksimumin e mundĂ«shĂ«m nĂ« vendin e tij, mĂ« pas mjeshtĂ«rimit tĂ« hapur nĂ« praktikumet ndĂ«rkombĂ«tare e kudo ku mundĂ«sohen ato, nga afĂ«r shumĂ« deri nĂ« largĂ«sitĂ« kontinentale.
Nisja recitaloreâŠ
NĂ«n njĂ« heshtje tĂ« urtĂ« dhe me njĂ« pĂ«rkushtim vĂ«shtrimqartĂ« drejt realizimit, Amiri qĂ« ndĂ«rkohĂ« kishte kapĂ«rcyer mbylljen pandemike jo kollaj, shpĂ«rtheu atĂ« mbrĂ«mje, si kurrĂ« mĂ« parĂ« njĂ« âbĂ«mĂ« muzikoreâ qĂ« prezentĂ«t nĂ« sallĂ« i mbĂ«rtheu nga vepra nĂ« vepĂ«r deri sa pa mĂ«dyshje, nĂ« fund e mbushĂ«n vlerĂ«sueshĂ«m me duartrokitje entusiaste, ekslamacione shpĂ«rthyese dhe shkrepje fotografike.
Prurja pĂ«r publikun nĂ« sallĂ« dhe njĂ« vĂ«shtrim i domosdoshĂ«m pĂ«r âtĂ«â
Fillimet e shekullit tĂ« XX evidentuan tendenca rinovuese nĂ« krijimtarinĂ« muzikore. Shkollat kombĂ«tare kishin sjellĂ« prurje pasuruese veprash tĂ« autorĂ«ve me identitet tĂ« spikatur qĂ« buronte nga bazamenti i pĂ«rkatĂ«sisĂ« nacionale, aftĂ«sitĂ« profesionale pĂ«r ta pĂ«rdorur kĂ«tĂ« premisĂ« dhe sidomos forcĂ«s sĂ« talentit qĂ« e transformonte kĂ«tĂ« materje nĂ« âVepĂ«r artiâ me pĂ«rkatĂ«si autoriale dhe pĂ«rfaqĂ«suese nĂ« fondin muzikor botĂ«ror.
Por shekulli qĂ« mbylli vitet â800, me kĂ«to prurje tĂ« mbara, konsumoi nĂ« masĂ« tĂ« ndjeshme elementĂ« tĂ« sintaksĂ«s, stilit pĂ«rkatĂ«s e sidomos formĂ«s, qĂ« krijuan edhe mpirje tĂ« venĂ«s ushqyese tĂ« inspirimit dhe fertilitetit prodhues. Fillimi i viteve â900 kristalizoi rrugĂ« tĂ« reja krijuese, shkolla mjeshtĂ«rore me numĂ«r identifikues si ajo e VjenĂ«s II, degĂ«zime postromantike, ekspresioniste, ku mĂ« evidente u bĂ«nĂ« ato tendenca qĂ« u identifikuan pak nga pak si âMuzikĂ« e Reâ.
NĂ« shekullin e XX krijuesit nĂ« vendet gjeografikisht lindore dhe ato tĂ« juglindjes evropine, aplikuan qendrimin nĂ« dukje mĂ« komod, tĂ« njĂ« muzike qĂ« qendronte dhe e kĂ«rkonte risinĂ« nĂ« sintezĂ«n mes âLindjes dhe PerĂ«ndimitâ. KĂ«tĂ« pozicionim poliedriku rumun e francez George Enescu e emĂ«roi shkurtazi si âLâesprit de tempsâ (gjuha shprehĂ«se e kohĂ«s). ĂshtĂ« gjithĂ«sesi, njĂ« sintezĂ« arti e epokĂ«s qĂ« pĂ«rjetohej pĂ«rditĂ«sisht me kulturĂ«n muzikore derâ atĂ«here tĂ« realizuar, qĂ« pĂ«rbĂ«nte traditĂ«n. PĂ«r dikĂ« kjo amplitudĂ« shtrihej nga kultura arkaike deri tek ajo savante, qĂ« nĂ«nkuptonte kulturĂ«n e madhe instrumentale dhe orkestrale Evropiane, sintetikisht thĂ«nĂ« ânjĂ« procedim i ri i shprehshmĂ«risĂ« pĂ«rmes njĂ« gjuhe muzikore tĂ« reâ.
NjĂ« tjetĂ«r savant, hungari Bela Bartok dhe system-krijuesi Zoltan Kodaj, arkaizimin e besuan si tĂ« vetmen rrugĂ« pĂ«r ti bĂ«rĂ« krutazhin shtresĂ«s muzikore tĂ« tĂ« ardhurve nomadĂ« me kombĂ«sira tĂ« stĂ«rlargĂ«ta qĂ« kishin invaduar muzikĂ«n hungareze tĂ« â800-shit, qĂ« patriarku i madh, europeisti Ferenc Liszt e kishte imponuar atĂ«herĂ« me veprat e veta, i tĂ«rhequr mĂ« shumĂ« nga sharmi se sa nga mendimi. PĂ«r kĂ«tĂ« Bartoku ndĂ«rmori njĂ« udhĂ«tim gadishullor nĂ« kĂ«rkim tĂ« rrĂ«njĂ«ve tĂ« âmusica hungaricaâ me metodĂ«n krahasimore pĂ«r tĂ« identifikuar ato elementĂ« modalĂ« e ritmikĂ« qĂ« i shĂ«rbenin purifikimit tĂ« gjuhĂ«s muzikore, sa mĂ« afĂ«r rrĂ«njĂ«ve tĂ« stĂ«rlashta hune. AtĂ« e mahniti sidomos ritmika e pasur, sa qĂ« u kĂ«naq shpejt me gjetjet dhe u ngut siç dihet, duke nominuar si âbulgar ritmusâ njĂ« formulĂ« qĂ« nĂ« folkun shqiptar ka trajta mĂ« tĂ« pasura sesa tek âvĂ«ndasitâ e dyndur mĂ« vonĂ« nĂ« trojet e zaptuara ku jo shumĂ« larg gjendeshin IlirĂ«t autoktonĂ«.
Duke folur pĂ«r pasurinĂ« ritmike tĂ« etnoseve gadishullore, ekzistenca paralele e ritmeve nĂ«n ndarĂ«se, (fr. divisionaire) pra milimetralisht tĂ« disiplinuara, njĂ«herĂ«sh me ritmet e lira e tĂ« çliruara, si ato qĂ« pĂ«rcaktohen me termat ârubatoâ apo âad libitumâ nĂ« muzikĂ«n e kompozuar kudo, tek ne gjen dhe struktura qĂ« qendrojnĂ« pa ndarjen e masave, si psalmoditĂ« bizantine, po qĂ« nuk kanĂ« asnjĂ« lidhje modale dhe as historike me to. Duke ekspozuar tĂ« tillĂ« elementĂ«, duket se shtrojmĂ« tezĂ«n e njĂ« âgjeometrie muzikoreâ qĂ« gjendet vetĂ«, pa u sajuar, nĂ« muzikĂ«n e rajonit tonĂ«.
PĂ«r tĂ« mos u pĂ«rsiatur mĂ« shumĂ« tek elementĂ«t e pĂ«rbashkĂ«t tĂ« multietnikĂ«s ballkanase, si ekzistencĂ«n e asaj qĂ« quhet âeterofoniâ nĂ« parashtrimin elementik melodik nĂ« dy trajta horizontale, bashkĂ«jetuese e stĂ«rlashtĂ« me vertikalitetin e shumĂ«zĂ«shit (polifonisĂ«), qĂ« ne e kemi element tĂ« krenarisĂ«, por qĂ« ekziston nĂ« trajta qartĂ«sisht tĂ« ndryshme dhe tek popujt e tjerĂ«, vijmĂ« dhe tek njĂ« tipar karakterizues i temperamentit tonĂ« rajonal nĂ« muzikĂ« dhe pavarĂ«sisht saj dhe nĂ« koreografinĂ« tonĂ«, âVirtuozitetiâ nĂ« ekzekutimin instrumentor popullor individualisht apo edhe atĂ« tĂ« formacioneve, si pĂ«rdoret rĂ«ndom, orkestrinave propullore, a thjeshtĂ«, âsazeveâ.
Emra tĂ« mĂ«dhej tĂ« muzikĂ«s sĂ« re tĂ« etnikave muzikore juglindore Evropiane, i gjejmĂ« krahas Eneskut e Bartokut dhe tek tĂ« tjerĂ« krijues pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« shfaqur mĂ« pas, disa prej tĂ« cilĂ«ve morĂ«m pjesĂ« dhe nĂ« âRallyâ-n e Amirit nĂ« âPeizazhe pianistike nga Ballkani.
Kthimi në holl
Koncerti Recital i Amir Xhakoviqit Ă«shtĂ« vĂ«rtetĂ« njĂ« ekspoze peizazhesh qĂ« lexohen sapo shpalos fletĂ« programin e mbrĂ«mjes. Dalja e tij solli menjĂ«herĂ« zbulimin e peizazhit tĂ« parĂ« me pĂ«rkatĂ«sinĂ« e njĂ« krijimi nga Atdheu i ynĂ«, madje, nga qyteti i tij i lindjes, Shkodra. Mbase rastĂ«sia e çoi tĂ« qĂ«mtojĂ« krijimin me titullin tĂ«rheqĂ«s tĂ« kompozitorit AleksandĂ«r Peçi âBarokjareâ. Predispozohesh tĂ« gjesh njĂ« sprovĂ« tĂ« kompozitĂ«s qĂ« ka vendosur nĂ« matrikullĂ«n e krijimit autori dhe qĂ« nĂ« shpalosjen e seksionit tĂ« parĂ« dĂ«gjon se sa vijimĂ«si ka mes njĂ« materjali qĂ« pĂ«r nga linja pĂ«rshkuese dhe ornamentika sjell trajta tĂ« njĂ« âanonimiâ tĂ« lagunĂ«s sĂ« brigjeve perĂ«ndimore, VenetisĂ«, me njĂ« kadencim tĂ« kantikut tĂ« pa identifikuar nominalisht, por tĂ« tipologjisĂ« âJare shkodraneâ. ĂshtĂ« interesante dhe analiza e ornamentikĂ«s, herĂ« si pjesĂ« stilistike dhe here si melodizim emocional. Amiri i ka zbuluar drejt karakteristikat e gjuhĂ«s muzikore dhe i qendroi deri nĂ« fund asaj çka ai gjeti nĂ« 97 masat e veprĂ«s.
Pas peizazhit tĂ« parĂ« lirik e meditativ, nĂ« âTre etyde mbi ritme popullore grekeâ tĂ« kompozitorit Yannis Constandinidis, solisti nĂ«pĂ«rmjet pĂ«rcaktimit autorial Allegro veloce, vrapon dhe hidhet mbi ritmin gjithĂ«ballkanik 7/8, formalizuar nĂ« treshen legato tĂ« lĂ«vizjes sĂ« parĂ«, me quasi staccato tĂ« dy lĂ«vizjeve qĂ« kompletojnĂ« masĂ«n. Ky fluturim stresues pĂ«r solistin dhe zbavitĂ«s pĂ«r dĂ«gjuesin tĂ« rrĂ«mben nĂ« Preludin fillues. Duket sikur vĂ«rtetĂ« pianisti pĂ«rshkon me shpejtĂ«si superstonike 700 km ajrore qĂ« ndajnĂ« dy kryeqytetet tona. Intermexo pasuese e kĂ«ndueshme dhe me laryshi kompozimi, qĂ« edhe pas mbi gjysĂ«m shekulli qĂ« na ndan nga krijimi, ruan freskinĂ« e gjuhĂ«s harmonike qĂ« nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« del mĂ« pah. KĂ«rkesa pĂ«r njĂ« zotrim tĂ« lojĂ«s instrumentore dhe shikimi tĂ« qartĂ« nĂ« tĂ« gjitha skutat, qĂ« pĂ«rmban Toccata pĂ«rmbyllĂ«se e ciklit tĂ« tre etydeve, tĂ« sjellin nĂ« bindjen se Amiri nuk i Ă«shtĂ« shmangur pĂ«r asnjĂ« çast komplikimeve qĂ« sjellin veprat e shekullit tĂ« modernizimit muzikor, jo nĂ« shembullin e rrymĂ«s ekstreme tĂ« stokastikĂ«s sĂ« greko-francezit Xenakis, por tĂ« njĂ« krijuesi qĂ« nuk i tutet mardhĂ«nies me interpretuesin. Xhakoviqi i ka qendruar pĂ«rballĂ« me guxim. Pasazhi i masave tĂ« fundit, kinse meno mosso (pak mĂ« ngadalĂ«) duket i rremĂ« sepse nis me njĂ« kaskadĂ« oktavash tĂ« komplikuara harmonikisht, ndjekur me njĂ« accelerando molto (shpejto sa mĂ« shumĂ«), qĂ« vetĂ«m njĂ« zotĂ«rues i teknikĂ«s sĂ« lartĂ«, e pĂ«rballon pa ju marrĂ« mendja mbylljen, deri ne largimin e vrullshĂ«m tĂ« duarve, ndĂ«rsa instrumenti vetishĂ«m vijon tĂ« vibrojĂ«, nga potenca e goditjeve tĂ« akumuluara.
Kur Pancho Vladigerov, kompozoi mĂ« 1951 SimfoninĂ« e tij qĂ« meritoi çmimin Dimitrov âPoemĂ« ebraikeâ Op.47, Dimitri Shostakoviç u shpreh se âvepra tĂ« tilla shkruhen njĂ« herĂ« nĂ« 100 vjetâ dhe po aq vlerĂ«sues pĂ«r krijimtarinĂ« e bullgarit ishte dhe Richard Strauss, Alexis Weissenberg, David Oistrah dhe somitete tĂ« tjerĂ« tĂ« shumtĂ«. âImprovizimâ Op.36, Nr.4 Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« koncertore nga ato qĂ« zakonisht i pĂ«lqejnĂ« dhe publikut dhe atij qĂ« i interpreton. Duket sikur pas veprave qĂ« shpallin kĂ«rkimin e muzikĂ«s sĂ« re, koncertistĂ«ve qĂ« i interesojnĂ« mardhĂ«niet e mira me tĂ« gjithĂ« krijuesit, pĂ«rfshijnĂ« nĂ« Recitalin e tyre dhe njĂ« vepĂ«r komode, jo pĂ«r atĂ« qĂ« e luan, por pĂ«r dĂ«gjuesin qĂ« merr emocionin qĂ« mbase i mungon veprave ku kĂ«rkimi i sĂ« resĂ« Ă«shtĂ« nĂ« kredon e tyre.
UdhĂ«timi nga peizazhi i gjelbĂ«r pllajor bullgar nĂ« brigjet e thepisura e majat e paharritĂ«shme tĂ« Malit tĂ« zi, zgjat gati 400 km. nĂ« vijĂ« ajrore, por mes nesh ai Ă«shtĂ« i kalueshĂ«m edhe âmĂ« kĂ«mbĂ«â. NĂ« kĂ«tĂ« udhĂ«tim piktoresk, ku mes shtresĂ«s gjethore rrjedh pazhurmshĂ«m njĂ« vijĂ« ujore kromatizmi muzikor, nĂ« intervale kohore pĂ«rherĂ« mĂ« tĂ« ndjeshme e frekuente dĂ«gjohen nga lart goditje tĂ« njĂ« breshĂ«rie inquieto (tĂ« shqetĂ«suar) si e kĂ«rkon autori, qĂ« vijojnĂ« tĂ« bjerĂ« gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s, mĂ« e pĂ«rthyer ritmikisht. NdĂ«rsa linja e dorĂ«s sĂ« majtĂ«, shumĂ« e artikuluar e me njĂ« tingĂ«llim tĂ« largĂ«t, pa u vĂ«nĂ« re, rrit prezencĂ«n dhe fillon tĂ« egĂ«rsohet, goditur vertikalisht nga breshĂ«ritĂ« qĂ« tashmĂ« nuk duken si fenomen natyre, por tĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« kuptosh se janĂ« armĂ« dhe ti ndodhesh nĂ« njĂ« zonĂ« rreziku, e ku njĂ« kapĂ«rthyerje e linjĂ«s trashendente (rjedhĂ«se horizontalisht) por qĂ« tashmĂ« kacaviret majash me arpezhet e çrregullta, ndeshet me breshĂ«ritĂ« e egra, si tĂ« njĂ« kallashi gjĂ«mĂ« ndjellĂ«s. Drejt njĂ« fundi tragjik, qĂ« mbas njĂ« fortissimo, shpejt kalon nĂ« kĂ«rkesĂ«n âme tĂ« gjithĂ« forcĂ«n e mundĂ«shmeâ e pĂ«rshpejton ritmin drejt arpezhimit tĂ« rrĂ«mbyer qĂ« mbĂ«rrin nĂ«pĂ«rmjet 3 forteve, fff majĂ«n ku sâka mĂ«. Ajo çka vjen fill, nuk Ă«shtĂ« njĂ« rĂ«nie, as njĂ« shkarje, por njĂ« hedhje e qĂ«llimshme tragjike. Jemi nĂ« mars 1990⊠Senad Gaceviç e ka titulluar kĂ«tĂ« krijim tĂ« tijin, tĂ« pa shoq nĂ« literaturĂ«n pianistike, thjeshtĂ«sisht Tokata (afĂ«rsisht thĂ«nĂ«: Prekje). Ecce homo! E theksoj, jemi nĂ« â90-tĂ«n. NĂ« Ballkan nuk hyesh e dilesh pa gjak e vuajtje. Ajo qĂ« ndodhi mĂ« vonĂ« me autorin e kĂ«tij jo peizazhi, por filmimi nga episode frekuente asi kohe, Ă«shtĂ« tashmĂ« eposi i bashkĂ« vuajtjes.
Me hapjen e dyerve mes fqinjve qĂ« jo rrallĂ« kishin dhĂ«nĂ« e marrĂ«, pa ardhur koha e ngujimeve tĂ« mĂ«dha, Prof. Senadin e patĂ«m disa herĂ« mes nesh dhe madje pak mĂ« vonĂ« edhe nĂ« PrishtinĂ«, me funksionet e tij pedagogjike, muzikologjike, krijuese, personale dhe ndĂ«r-rajonale, ashtu si koha i mundĂ«soi, bashkĂ« me vullnetet e njerĂ«zve qĂ« kishin Ă«ndĂ«ruar dhe kontribuar pĂ«r tu âparĂ« e pyetĂ«â. U shkĂ«mbyen vlera dhe u mĂ«suan tĂ« shkuarat, si rrĂ«fimi muzikor qĂ« zbuloi Tokata e tij. Kuptuam se e keqja nuk ndodhte vetĂ«m nĂ« njĂ« anĂ« dhe u afruam dhe mĂ« miqĂ«sisht. TĂ« gjitha kĂ«to mi tha atĂ« mbrĂ«mje shqiptari Amir Xhakoviq me pianon e tij, i admiruar nĂ« mbylljen e pjesĂ«s sĂ« parĂ«, nga publiku gjatĂ«duartrokitĂ«s.
NjĂ« kartĂ«vizitĂ« e muzikĂ«s pianistike shqiptare, TokatĂ« pĂ«r piano, ngjizur nĂ« vitet e para tĂ« jetĂ«s se Konservatorit qĂ« rriste krijuesit gjithashtu tĂ« parĂ«, si kompozitori ynĂ« Feim Ibrahimi mĂ« 1962, sjellĂ« nĂ« formĂ«n pĂ«rfundimtare mĂ« 1968. Ajo Ă«shtĂ« vetĂ« mbajtur gjallĂ« âkurdo dhe kudo ku luhet piano tek neâ. Ka krijuar njĂ« traditĂ« tĂ« sajĂ«n. PĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga autografet e muzikĂ«s shqiptare, sepse Ă«shtĂ« e formuar me materialin ritmik e modal autentik, nuk komplikohet nĂ« asnjĂ« rast artificialisht dhe ka njĂ« âshenjimâ dallues tĂ« shkĂ«lqyer, siç Ă«shtĂ« kalimi surprizues i goditjeve perkusive nĂ« pazicion tĂ« hapur, qĂ« ndĂ«rrojnĂ« fakturĂ«n e ritmit daullor â vallzues nĂ« goditje gjĂ«mimi paralajmĂ«rues, pĂ«r diçka tjetĂ«r qĂ« pritet tĂ« ndodhĂ«. Dhe vĂ«rtetĂ«, fillimisht ritmi daullor pĂ«rzihet me nisjen e njĂ« strofe kĂ«nge qĂ« e mbyt ritmi daullor, deri sa forca e tij ezaurohet nga njĂ« pĂ«rshfaqje nĂ« gjendje ekstaze esspresivo, shkruan autori nĂ« partiturĂ« dhe qĂ« vijon me dilema qĂ« shtrohen njera pas tjetrĂ«s pa gjetur pĂ«rgjigje, deri sa derdhen pĂ«rfundimisht nĂ« vallen marramendase e dominuese.
Amiri e pĂ«rfshiu veprĂ«n nĂ« hapjen e pjesĂ«s sĂ« dytĂ« tĂ« programit. E kundroi jo si njĂ« interpretim ripetitiv tĂ« asaj çka kanĂ« sjellĂ« paraardhĂ«sit e tij tĂ« tastierĂ«s, por qĂ«llimisht nuk i mĂ«shoi as bravurĂ«s sĂ« tij superiore, e as njĂ« vĂ«rshimi tingĂ«llues prepotent, pĂ«rkundrazi e pĂ«rkori atĂ« dhe pĂ«r mua, e pa veprĂ«n si krijesĂ«n qĂ« mĂ« pas do shpĂ«rthente nĂ« Koncertin Nr. 1 pĂ«r piano dhe orkestĂ«r. TokatĂ« paska qenĂ« filizi qĂ« rriti veprĂ«n qĂ« theu kanonet. ThjeshtĂ«sia e interpretimit tĂ« tij mu duk âgrryerje skorjesh qĂ« rrezikonin pas pak kohĂ«sh tĂ« ndryshknin bocetin e vyerâ.
NĂ« pikĂ«n vluese tĂ« Recitalit, ndjehet se pĂ«rcaktimi i Amirit pĂ«r sjelljen e peisazheve nga Ballkani, kishte rrĂ«nĂ«?! Ajo qĂ« pasoi ishte njĂ« cikĂ«l tabllosh qĂ« dominuan hapĂ«sirĂ«n kohore dhe botĂ«n e tyre, gati tĂ« njĂ« eposi muzikor. Brenda njĂ« shtjellimi nĂ« 5 pamje qĂ« i pĂ«rmbledh âVom ewigen Augenblikâ (Nga çasti i PĂ«rjetshĂ«m), pĂ«rsiatemi nĂ« qerthullin e njĂ« rrugĂ«timi brĂ«nda vetes, ku tabllotĂ« ndryshojnĂ« imazhin dhe njiheri burimin tingĂ«llor. KĂ«shtu tek 1. Katabasis, brenda pak masash, 8 gjithĂ«sej, tĂ« ndryshueshme shumĂ«, krijohet njĂ« mjegullnajĂ« qĂ« nuk davaritet edhe kur dridhjet tingĂ«llore zbehen deri sa mbĂ«rrijnĂ« tĂ« respektojnĂ« shĂ«nimin âlaschia morireâ. Tek 2. Voluntas vjen nga lashtĂ«sia njĂ« kantik serial si njĂ« linjĂ« e ndĂ«rprerĂ« nga dĂ«mtimet nĂ« kohĂ«, e shoqĂ«ruar nga pickime tĂ« telave qĂ« sjell njĂ« instrument i sapo dalĂ« copĂ«, nga gĂ«rmimet qĂ« e kanĂ« nxjerĂ« nĂ« dritĂ«. 3. KangĂ« malcore djepit, Ă«mbĂ«lsisht na sjell njĂ« pĂ«shpĂ«ritje muzikale tĂ« ndjerĂ« thellĂ«, a reflektim kujtimesh âtĂ« dashtunaâ nga vizitat ndĂ«r bjeshkĂ«, a Ă«ndĂ«rimet pĂ«r natyrĂ«n ndjellĂ«se tĂ« njĂ« peizazhi bukolik qĂ« shkon âtuj u tretâ.â 4. dans la Flamme (si nĂ« FlakĂ«) shpĂ«rthen njĂ« fontanĂ« gazi e flake, nga asgjĂ«ja deri nĂ« 4 forte â ffff. NĂ«n tokĂ« vlon njĂ« bas kromatik i frikshĂ«m qĂ« modelohet me shputĂ«n e dorĂ«s qĂ« gadet telat nĂ«n kapakun e pianos e qĂ« shkon tek shpĂ«rthimet e frikshme mbi tokĂ«, con tutta forza (me gjithĂ« forcĂ«n), qĂ« sinkopojnĂ« shkatĂ«rrimin. Pas tij, kur mbulon hiri, mbetet Nr. 5 Canto di Eracle (kĂ«nga e Erakliut), njĂ« psalm e duf vokal bashkĂ« qĂ« murmuron nĂ«n zĂ« dhe mĂ« pas, papritmas klith e godet me sa mundet. MĂ« nĂ« fund me njĂ« dyzĂ«sh nĂ« kuartĂ« lehtĂ« e kĂ«nduar, tretet drejt heshtjes. I gjithĂ« ky epos nĂ« pĂ«rfytyrim, ndodh me njĂ« densitet tĂ« presuar fort. Si nĂ« njĂ« krijim fovist, dallohet qartĂ« mjedisi, edhe pse bimĂ«sia nuk Ă«shtĂ« e gjelbĂ«r dhe deti nuk Ă«shtĂ« i kaltĂ«r. Por vepra mbaron duke lĂ«nĂ« misterin.
Duartrokitjet e zgjatura na zbulojnë autorin e pa njohur nga thuajse askush në sallë. Pianisti fton në qendër të hollit, një artist të rafinuar si figurë dhe respektues ndaj publikut për veprën e vlerësuar më së miri. Njohëm kompozitorin Jozef F. Pjetri. I lindur në Shkodër ku u mëkua fillimisht dhe pak më pas u rrit si muzikant. U brumos me vite në shkollat e mesme e superiore në Greqi, Itali dhe së fundi në Austri, ku nëpërmjet tyre dhe krijimtaria e tij mbëriti në podiume prestigjioze. Njohja nga afër zbuloi prirje për një intelektualizëm në shërbim të formësimit muzikor që projektohet në të sotmen dhe të ardhmen e tij. Një takim i pa harruar, në një natë të bekuar.
PĂ«r tĂ« ndryshuar gjendjen emocionale tĂ« publikut tĂ« impresionuar na vepra e krijuesit tĂ« spikatur J. F. Pjetri, protagonisti i kĂ«saj mbrĂ«mje zgjodhi emrin e kroates Sanja Drakuliç, pianiste dhe kompozitore qĂ« nga vitet â70 tĂ« shekullit tĂ« XX dhe deri nĂ« ditĂ«t e mileniumit ku jetojmĂ«. Nuk rresht sĂ« shkruari muzikĂ« nĂ« tĂ« gjitha gjinitĂ« muzikore koncertore, me njĂ« evoluim tĂ« admirueshĂ«m nĂ« praktikat krijuese ku kalon prirja estetike e kohĂ«s.
Drive është ajo që prezantohet siç përftohet nga titulli lakonik dhe ajo që shpalos interpretimi i veprës. Lëvizja që zbulon skuta të proit ndërgjegjësor e që shpaloset qartë e thjeshtë që në zanafillën e veprës, vijon me elokuencë të admirueshme në të gjitha prerjet kontrastuese, nëpërmjet të cilave zbulohet ecuria e proit vetiak të autores dhe interpretit që e publikon atë pa asnjë kompleks. Të mahnit paraqitja e çliruar nga detyrimet e realizimit con brio (me shkathtësi) të strukturave virtuoze që pasojnë e komplikohen sidomos në prerjen e fundit, nga masa 82 dhe gjithë rrugëtimi i gjatë dhe tmerrësisht i komplikuar, ku reflekset e një ekzekutimi symbyllazi dhe memorizimi mëndjehapur, mbyllën me entusiazmin plotësisht të merituar këtë interpretim të shkëlqyer, që e shndëroi mbrëmjen në event.
I pa thyeshĂ«m nĂ« misjonin e tij nĂ« shĂ«rbim tĂ« kultit tĂ« muzikĂ«s dinjitoze tĂ« bashkohĂ«sisĂ« dhe pĂ«rkatĂ«sisĂ« rajonale, Amiri shpalosi dhe âgurin e funditâ qĂ« kishte zgjedhur pĂ«r tĂ« demostruar nĂ« njĂ« recital plotĂ«sisht impenjativ stofin artistik tĂ« njĂ« koncertisti qĂ« synon ta shohĂ« nga lart realitetin artistik, tĂ« mos pĂ«rfillĂ« vĂ«shtirĂ«sitĂ« dhe pengesat, por tĂ« ndjekĂ« dritĂ«n e shejtĂ« tĂ« orientimit.
Drei Preludien fur Klavier të Milan Mihailoviçit ishin si një zgjatim i asaj çka kishte përjetuar publku një çast më parë. Por çka pasoi kishte një kontekst krejt të ndryshëm e mbase të kundërt.
Vijoi elaborimi i teknikës trashedentale pianistike të kohës sonë. 1. Pas dy pikpyetjeve në ritëm të përmbajtur dhe në fshehtësi të pëshpëritura, vijon në fshehtësi të plotë një largim vrapues me tingëllim minimal që në masat e fundit ngadalsohet dhe shkarkon në etydin 2. ku po brenda dinamikës tmerrësisht të lehtë që përcaktohet në pp, ppp, mp e përfundon po në pp.
Vijon konfidenca e autorit në etydin e tretë, ku duke vijuar tingëllimin minimalist, madje duke i shtuar dhe shënimin e përdorimit e pedalit una corda (vetëm të një teli të instrumentit), starton një Elegji me ritëm tepër të shpejtë që e vajton me dënesë e nën zë, siç kuptohet nga ritmi marramendës, përjetimin vetjak të M. Mihailoviçit, që mbyll me një përgjigje të pashpresë, pikpyetjet konfidenciale që shtroi në fillim të triptikut. Kur u kompozuan këto prelude, në Beograd ishte Maj 1989, vit i shembjes nën dhunë të një sistemi..! Kështu nën zë u fik kjo ngjarje muzikore e rrallë.
Në asnjë rast tjetër analog të muzikës pa fjalë, nuk kam ndeshur kaq ngjarje e subjekte. U shqetësova dhe u përgjegjësova me mjeshtrat ballkanikë. Paskemi hyrë në histori dhe me muzikën që pretendon jashtë kohësi, më thanë në fund mjeshtrat që na prezantoi Mjeshtri i ynë i pianos.
Tek ne nuk ekziston mĂ« pĂ«rvoja e shkrimeve pĂ«r mbresat nga njĂ« Recital koncertor. Urimet pas tij nganjĂ«harĂ« janĂ« qoka me lule e foto. Kur mendon mundin e realizuesve idealistĂ« dhe misionarĂ« tĂ« tyre, edhe mĂ« pak se impenjimi madhor i pianistit shqiptar Amir Xhakoviq, sâtĂ« zĂ« gjumi pĂ«r ti dedikuar atij njĂ« shenjĂ« admirimi modest e tĂ« sinqertĂ«.